Ontwerp Tijdelijke wet maatregelen covid-19: slecht idee

Schrik

Een paar dagen geleden kreeg ik – via de band – het Ontwerp Tijdelijke wet maatregelen covid-19 onder ogen. Ik schrok ervan. Om twee redenen:

Tweede Kamer schrapt debatten vanwege corona | Politiek | AD.nlTen eerste omdat de regering met dit voorstel ruiterlijk lijkt te erkennen dat de manier waarop het land nu met covid-19 noodmaatregelen en noodbevelen wordt geregeerd eigenlijk niet door de beugel kan: de beperkingen (met name van wezenlijke grondrechten) gaan té ver en schuren/strijden met het recht – zo stelde ook de Raad van State in zijn voorlichting vast ((Voor­lich­ting over grond­wet­te­lij­ke as­pec­ten van (voor)ge­no­men cri­sis­maat­re­ge­len 25 mei 2020).

Op de schuldbekentenis volgt echter geen berouw of boetebesef; het Ontwerp levert ons mogelijk voor een lange periode uit aan bestuur per ministersdecreten. Dat past niet in een democratische rechtsstaat, en dat staat ook haaks op ons grondwettelijke systeem en de waarden en beginselen die in dat systeem zijn verankerd.

Wat is er mis met dat Ontwerp?

Wat is er dan niet in de haak met het Ontwerp Tijdelijke wet maatregelen covid-19? Nou vooral omdat het, als gezegd, onze belangrijke democratische rechtsstatelijke normen en uitgangspunten over hoe we regels (wettelijke regels/algemeen verbindende voorschriften) stellen in dit land met voeten treedt.

De normen waaraan ‘regelgeven’ (= het opstellen van wettelijke regels) is gebonden, zijn neergelegd in de Grondwet en garanderen dat vrijheidsrechten (waaronder grondrechten zoals demonstratierecht, vrijheid van godsdienst,  het huisrecht, etc.), alleen onder strikte voorwaarden en met medewerking en inbreng van onze volksvertegenwoordigers in het parlement of gemeenteraad kunnen worden vastgesteld. Wij, de Nederlanders, moeten altijd vooraf mee kunnen praten over voorstellen die onze vrijheden kunnen beknotten, via onze vertegenwoordigers –  zeggen die normen – en onze vertegenwoordigers moeten er zelfs veranderingen in aan kunnen brengen, of ze helemaal kunnen verwerpen, als die voorstellen niet overtuigen.

En juist aan die garanties maakt het Ontwerp tijdelijk maatregelen covid-19 een eind. Hoe onbelangrijker een minister, hoe verder weg van Rutte | De ...Ministers krijgen de volmacht zelf ingrijpende regels te maken (o.a. afsluiten publieke plaatsen, verbieden evenementen, verbieden openbaar vervoer, sluiten onderwijsinstellingen en nog veel meer). Er hoeft alleen binnen de ministerraad te worden overlegd, de Raad van State wordt niet eens gehoord (normaal verplicht), en de Kamers krijgen het resultaat toegestuurd. Het Ontwerp doet daar heel gewichtig over – toesturen aan de Kamers (art. 58c) – maar het is een sigaar uit eigen doos: ministeriële regelingen moeten sowieso worden gepubliceerd voor ze inwerking kunnen treden. Het daarna nog eens een keer toesturen aan het parlement doet een beetje potsierlijk aan: alsof onze Kamerleden zelf niet wakker genoeg zouden zijn gepubliceerde ministeriële regels te vinden.

Dit Ontwerp Tijdelijke wet  maatregelen covid-19 gaat véél te ver en overtreedt de constitutionele (grondwettelijke) normen alsook de huisregels die de rijksoverheid zelf hanteert voor het opstellen van regels (de zogeheten Aanwijzingen voor de regelgeving) met voeten. Die huisregels – opgesteld door de minister-president en verbindend als beleidsregels – drukken uit wat de belangrijkste democratische rechtsstatelijke normen zijn voor het vaststellen van regels en geven die handen en voeten.

Uitgangspunt daarbij is het primaat van de wetgever (= volksvertegenwoordigers praten vooraf mee over voorstellen voor belangrijke en vrijheidsbeperkende regels en hebben een bepalende stem bij het vaststellen van parlementaire wetten).[i] Volgens dat uitgangspunt gaat het niet aan dat ministers zonder overleg met het parlement belangrijke, of vrijheidsbeperkende regels (nagenoeg) in hun eentje vaststellen. Ministers mogen wel in opdracht van een hogere regelgever (delegatie) eens wat kruimelwerk verrichten in de vorm van het opstellen van details van een regeling: klein grut en uitwerking van de grote keuzes die al zijn gemaakt. Aanwijzing 2.24[ii] van die huisregels van de overheid zegt dat je aan een minister alleen klein spul kan overlaten, of soms, heel soms, spoedeisende zaken – maar zeker niet het soort onderwerpen dat in het Ontwerp Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 de revue passeert. Dat Ontwerp geeft eigenlijk een blanco volmacht aan ministers om zelfstandig te regelen. En tijdelijk is die covid-19-wet ook niet echt. Artikel V van het ding zegt dat de ‘tijdelijke’ wet pas na een jaar vervalt (met de mogelijkheid tot  verlenging per regeringsbesluit). Even rekenen: als dit voorstel zo ongeveer voor het zomerreces (op zijn vroegst lijkt me) wordt aangenomen – waarschijnlijker begin september – dan kan het zomaar zijn dat we aan vrijheidsbeperkend-covid-ministersbestuur  – zonder parlementaire inbreng – worden onderworpen tot aan 1 november 2021. Geen goed idee.

Voorbeelden

Wat hier boven staat is misschien nog wat abstract, wellicht ook een beetje juridisch, dus ik voeg hierbij een overzichtje van voorbeelden uit het Ontwerp Tijdelijke wet maatregelen covid-19 toe ter illustratie.

(In dit pdf document van dit bericht is met arcering en tekstballonnen aangegeven waar de pijn zit)

Tijdelijke bepalingen in verband met maatregelen ter bestrijding van de epidemie van covid-19 voor de langere termijn (Tijdelijke wet maatregelen covid-19)

VOORSTEL VAN WET

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

(…)

Artikel I [Wijziging Wet publieke gezondheid]

De Wet publieke gezondheid wordt als volgt gewijzigd:

A

Onder vernummering van hoofdstuk Va tot hoofdstuk VIIa wordt na artikel 58 een hoofdstuk ingevoegd, luidende:

Hoofdstuk Va. Tijdelijke bepalingen bestrijding epidemie covid-19

1. Algemene bepalingen

(…)

Artikel 58b [Reikwijdte]

  1. Dit hoofdstuk is van toepassing op de bestrijding van de epidemie, of een directe dreiging daarvan.
  2. Onverminderd de in artikel 7, eerste lid, bedoelde taak van Onze Minister om leiding te geven aan de bestrijding van de epidemie kan de in dat lid bedoelde bevoegdheid om een opdracht te geven aan de voorzitter van de veiligheidsregio, voor zover die opdracht strekt tot het vaststellen van algemeen verbindende voorschriften ter bestrijding van de epidemie, of een directe dreiging daarvan, worden toegepast voor zover de bij of krachtens dit hoofdstuk toegekende bevoegdheden niet toereikend zijn.

(…)

 Artikel 58c [Vaststellen ministeriële regelingen]

  1. De vaststelling van een krachtens dit hoofdstuk vast te stellen ministeriële regeling geschiedt door Onze Minister in overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad.
  2. Onze Minister zendt onverwijld na de vaststelling van een ministeriële regeling een afschrift daarvan aan beide Kamers van de Staten-Generaal.

 (…)

Artikel 58h [Openstelling publieke plaatsen]

  1. Het is verboden een bij ministeriële regeling aangewezen publieke plaats voor publiek geopend te hebben.
  2. Het is verboden als publiek aanwezig te zijn op een publieke plaats die niet voor publiek geopend mag zijn.
  3. De burgemeester kan met het oog op bijzondere gelegenheden ontheffing verlenen van het in het eerste lid bedoelde verbod, voor zover het belang van de bestrijding van de epidemie zich hier naar zijn oordeel niet tegen verzet. Aan de ontheffing kunnen voorschriften en beperkingen worden verbonden.

Artikel 58i [Evenementen]

  1. Het is verboden een bij ministeriële regeling aangewezen evenement te houden of te laten plaatsvinden.
  2. Het is verboden deel te nemen aan een evenement dat niet mag worden gehouden.
  3. De burgemeester kan met het oog op bijzondere gelegenheden ontheffing verlenen van het in het eerste lid bedoelde verbod, voor zover het belang van de bestrijding van de epidemie zich hier naar zijn oordeel niet tegen verzet. Aan de ontheffing kunnen voorschriften en beperkingen worden verbonden.

Artikel 58j [Overige regels]

  1. Bij ministeriële regeling kunnen regels worden gesteld over:
  2. hygiënemaatregelen, waaronder het gebruik van beschermingsmiddelen, voor zover die geen betrekking hebben op het gebruik ervan in de woning;
  3. de uitoefening van beroepen waarbij het naar zijn oordeel niet mogelijk is ten minste de veilige afstand te houden tot een klant of patiënt, met inbegrip van een verbod tot uitoefening daarvan;
  4. het gebruik van voorzieningen die voor het publiek toegankelijk zijn.
  5. 2. Bij ministeriële regeling kunnen regels worden gesteld over andere maatregelen die de kans op verspreiding van covid-19 redelijkerwijze beperken. Na de plaatsing in de Staatscourant van een krachtens de eerste zin vastgestelde ministeriële regeling wordt een voorstel van wet tot regeling van het betrokken onderwerp zo spoedig mogelijk bij de Tweede Kamer van de Staten-Generaal ingediend. Indien het voorstel wordt ingetrokken of indien een van de beide Kamers van de Staten-Generaal besluit het voorstel niet aan te nemen, wordt de ministeriële regeling onverwijld ingetrokken. Wordt het voorstel tot wet verheven, dan wordt de ministeriële regeling ingetrokken op het tijdstip van inwerkingtreding van de wet.
  6. Bij ministeriële regeling kan worden bepaald dat de burgemeester met het oog op bijzondere gelegenheden ontheffing kan verlenen van de krachtens het eerste en tweede lid gestelde regels, voor zover het belang van de bestrijding van de epidemie zich hier naar zijn oordeel niet tegen verzet. Aan de ontheffing kunnen voorschriften en beperkingen worden verbonden.
  7. Artikel 1, eerste lid, van de Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding vindt geen toepassing voor zover de in dat artikellid bedoelde kleding geheel of gedeeltelijk bestaat uit beschermingsmiddelen als bedoeld in het eerste lid, onder a.

(…)

 

Etc., etc.

Lees verder voor het hele voorstel: https://www.raadsleden.nl/sites/www.raadsleden.nl/files/documenten/twm_covid-19_consultatieversie.pdf

 

Voetnoten

[i] Neergelegd in Aanwijzing 2.19, dat (met wel wat veel jargon) luidt:

Aanwijzing 2.19 Primaat van de wetgever

Bij verdeling van de elementen van een regeling over de wet en algemeen verbindende voorschriften van lager niveau bevat de wet ten minste de hoofdelementen van de regeling. Bij de keuze welke elementen in de wet zelf regeling moeten vinden en ter zake van welke elementen delegatie is toegestaan, dient het primaat van de wetgever als richtsnoer.

Toelichting

Betrokkenheid parlement. Het primaat van de wetgever dient niet aldus te worden verstaan dat het parlement bij alle onderdelen van een regeling rechtstreeks moet worden betrokken. Lang niet alle onderdelen van een regeling zijn van die betekenis dat directe parlementaire invloed op de vaststelling daarvan in de rede ligt. De mogelijkheid die het parlement heeft het regeringsbeleid achteraf te controleren, is dan voldoende.

Gelet op het vorenstaande dient voor de keuze welke elementen van een regeling in de wet moeten worden geregeld en ter zake van welke elementen delegatie toelaatbaar is, steeds te worden onderzocht welke elementen van een regeling zo gewichtig zijn dat de volksvertegenwoordiging rechtstreeks bij de vaststelling moet worden betrokken. Aldus moeten ten minste de hoofdelementen van een regeling in de wet worden opgenomen.

Hoofdelementen van de regeling. Hoofdelementen zijn in ieder geval de reikwijdte en de structurele elementen van de regeling. Veelal zullen daartoe ook de voornaamste duurzame normen behoren. Het kan echter uit een oogpunt van toegankelijke regelgeving beter zijn om in de wet over een bepaald onderwerp geen materiële normen op te nemen, maar aan de lagere wetgever over te laten een integrale materiële regeling tot stand te brengen.

(…)

[ii] Aanwijzing 2.24. Toelaatbaarheid delegatie aan minister

1.Delegatie van regelgevende bevoegdheid aan een minister wordt beperkt tot voorschriften van administratieve aard, uitwerking van de details van een regeling, voorschriften die dikwijls wijziging behoeven en voorschriften waarvan te voorzien is dat zij mogelijk met grote spoed moeten worden vastgesteld.

2.Delegatie van regelgevende bevoegdheid aan een minister is ook toegestaan indien het gaat om het verwerken in de Nederlandse wetgeving van internationale regelingen die de Nederlandse wetgever, behoudens op ondergeschikte punten, geen ruimte laten voor het maken van keuzen van beleidsinhoudelijke aard.

Toelichting

Indien delegatie plaatsvindt verdient het de voorkeur dat de bevoegdheid wordt toegekend bij algemene maatregel van bestuur regels te stellen. Slechts in bepaalde gevallen is delegatie of subdelegatie aan een minister geoorloofd. Deze aanwijzing geeft aan welke gevallen dit zijn. Onder omstandigheden kan het ook gaan om een (tijdelijke) ministeriële regeling die de instelling van een vergunningplicht inhoudt (vgl. artikel 2 van de Wet op bijzondere medische verrichtingen). Zie ook aanwijzing 9.8.

 

About wimvoermans

Meer nog te vinden op http://www.wimvoermans.nl/ en op facebook http://www.facebook.com/wim.voermans.58
This entry was posted in Politiek, Uncategorized and tagged , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

28 Responses to Ontwerp Tijdelijke wet maatregelen covid-19: slecht idee

  1. Maria smal says:

    Ik ben tegen deze op handen zijnde wet ten aanzien van de covid 19 maatregelen. Het is een onterechte inperking van de rechten van de burgers en bovendien worden zij daar ook niet in gekend.

  2. Joost says:

    Lees hier een de tekst over Tijdelijk Wet COVID19, gaat in vanaf 16 Maart 2020 !

    “NOTA VAN TOELICHTING
    De Tijdelijke wet COVID-19 Justitie en Veiligheid beoogt een aantal voorzieningen te treffen die noodzakelijk zijn in verband met de uitbraak van COVID-19. Artikel 35 van die wet bepaalt dat het moment van inwerkingtreding daarvan bij koninklijk besluit wordt bepaald alsmede dat bij dat besluit terugwerkende kracht kan worden verleend aan een aantal bepalingen in die wet.
    Bij dit besluit wordt het tijdstip van inwerkingtreding vastgesteld en wordt bepaald dat aan de bepalingen waarvoor dat toegestaan is, terugwerkende kracht wordt verleend tot en met 16 maart 2020. Reden voor dit laatste is dat deze terugwerkende kracht nodig is om de nadelige gevolgen van de vóór de datum van inwerkingtreding reeds afgekondigde en nageleefde maatregelen ter voorkoming van besmettingsgevaar, zo veel mogelijk te beperken.
    In verband met het spoedeisende karakter van de wet is bij de vaststelling van het moment van inwerkingtreding afgeweken van het beleid inzake vaste verandermomenten en de minimuminvoeringstermijn.
    De Minister voor Rechtsbescherming, S. Dekker”

    Complete document
    Bron: https://www.eerstekamer.nl/behandeling/20200424/publicatie_inwerkingtreding/document3/f=/vl82ch87ccq8.pdf

    Van website 1e kamer:
    https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/35434_tijdelijke_wet_covid_19Tijdelijke wet COVID-19 Justitie en Veiligheid

    Locatie wet (tijdelijk t/m 2023):
    https://wetten.overheid.nl/BWBR0043413/2020-04-24/0/afdrukken+informatie

  3. Pandit Reuvers says:

    Ik ben bijzonder blij met dit verzet vanuit de wetenschap en hoogleraren. Ik ben maar een “leek”. Ik zeg altijd met mijn lekenverstand dat de grondwet kaders waarin regeringen en parlementen , etc zich mogen begeven en democratisch volgens de 51% regel beslissingen mogen nemen. Wil je de kaders veranderen is een 66%+ meerderheid nodig. De regeringspartijen hebben deze meerderheid niet en zullen medestanders in de oppositie moeten zoeken. Ik hoop uiteraard dat ze deze medestanders niet vinden en dat zelfs regeringspartijen NEE zullen stemmen

  4. Geheel en al mee eens. Wat moeten we overigens met de “controlegesprekken”? Het lijkt me dat het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer ook horizontale werking heeft. Maar het is wel lastig om dat recht geldend te maken als de regering adviseert om naar de gezondheid van bezoekers te vragen. Dat vragen naar de gezondheid en het opnemen van de lichaamstemperatuur heeft dan ook nog eens nauwelijks diagnostische waarde. Zou het niet beter zijn als dit advies werd ingetrokken? Daar is geen ingewikkelde procedure voor nodig, dus het kan meteen.

  5. Lia Pol says:

    Ik ben tegen deze tijdelijke wet! De crisis is opgelost, er zijn nu genoeg middelen om eventuele zieken goed te behandelen met goede voeding en medicijnen. Op de IC is plaats etc

    • Martin Smeets says:

      Helemaal mee eens Lia.
      Deze wet moet van tafel, evenals de lockdown.
      Hoop dat het kort geding op 25 juni een positieve wending gaat geven.

  6. Pingback: Schenden grondrechten met corona-spoedwet het 'nieuwe normaal' - Piratenpartij

  7. Pingback: Ministeries brachten spoedwet eigenhandig tot ontploffing - Gemeente.nu

  8. boris says:

    Ik ben benieuwd naar het volgende. Het gaat hier om een wetsvoorstel dat de grondwet met voeten treedt. Moet er dan niet eerst een grondwetswijziging gedaan worden voordat de wet in werking treedt? Zo nee, waar zijn die grondwetten dan in hemelsnaam goed voor?

      • Henk van Temmen says:

        Dag mijnheer Voermans (of mag ik Wim zeggen?),
        De vraag van Boris van 14 juni lag mij ook op de lippen. Waar hebben we nu een Grondwet voor? Toch om de burgers tegen willekeurige wetgeving, die de grondrechten aantast, te beschermen? Grondrechten kunnen toch niet zomaar door een wet opzij worden geschoven? Daar is juist die zware grondwetsherzieningsprocedure voor bedoeld. Dus of deze coronawet staatsrechtelijk zomaar kan, vraag ik mij af.
        Het Nederlandse rechtssysteem heeft natuurlijk wel 2 manco’s, die andere landen niet hebben: 1. toetsing vooraf van een wet aan de Grondwet is verboden (ik meen artikel 120 Grondwet); 2. wij hebben geen Constitutioneel Hof dat toetsing achteraf aan de Grondwet mogelijk maakt. M.a.w. de rol van het Parlement (en de Raad van State) bij het opstellen van een wet is cruciaal. Als die rol in dit wetsvoorstel ook nog eens onderuit wordt geschoffeld, komen we gewoon in een dictatuur terecht, en in zo’n land wil ik niet leven.
        Graag je mening hierover, want dit is een brandende kwestie.

  9. Pingback: Andere stemmen over het wetsvoorstel – Comité Coronawet Nee

  10. Laura says:

    Juist in deze tijd is social media het podium om een standpunt uit te dragen. Daarom onderschrijf ik hier graag de blog en hoop ik dat dit bijdraagt aan intrekking van dit wetsvoorstel. Ook in relatie tot COVID-19 moet wetgeving tenminste voldoen aan de kwaliteitseisen die de overheid zelf uitdraagt.
    https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/wetgeving/kwaliteit-wetten-en-regels

  11. Simone van der Holst says:

    Het is wel jammer dat er geen link onder het artikel staat om te delen op LinkedIn. Kortom kwestie van copy en pasten.

  12. rhea strik says:

    Twee vragen:
    “Deze wet zal de huidige beperkingen verlengen voor minstens een jaar, met de mogelijkheid tot onbeperkte verlenging. De anderhalve meter wordt wettelijk verplicht.”
    Is de laatste opmerking correct begrepen? Of is het een interpretatie van hetgeen beschreven staat in het ontwerpvoorstel? In gesprekken blijkt hierover verwarring/onduidelijkheid te bestaan.

    Wanneer het parlement de afgelopen maanden buitenspel is gezet inherent aan de keuze voor de Wet Publieke Gezondheid met welke middelen/ bevoegdheid kan zij dan nu de aankomende wet goed/of afkeuren? Kortweg wordt de huidige “toestand” per direct opgeheven? Hoe gaat zoiets procedureel in zijn werk?

    Wim graag een reactie.

    • wimvoermans says:

      Anderhalve meter staat in het wetsontwerp als basis, maar kan voor bepaalde situaties worden aangescherpt (of er kan vrijstelling van worden gegeven. En, ten tweede, de noodverordeningen onder de Wpg hebben een beperkte looptijd. Die zijn al vervallen als de (mogelijke) wet in werking treedt.

  13. Pingback: De vermeende voordelen van een verbod op drugs

  14. De behandeling wordt uitgesteld. Ben heel benieuwd of het dictum van de Raad van State C (aanpassen) of D (niet indienen) was. Zie voor een toelichting https://www.raadvanstate.nl/advisering/werkwijze/

  15. Pingback: Coronawet die regering 'blanco volmacht' geeft niet per 1 juli ingevoerd | Tjnieuws

  16. Pingback: Hoe zit het met die coronaspoedwet? - kijknieuws.nl

  17. Mariette Versleijen says:

    Hier boven lees ik in het antwoord van 7:25 am dat de noodverordeningen een beperkte looptijd hebben. Per welke datum vervallen ze? Of is die datum al overschreden?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.