Brexit beter af met grondwet?

De Britten hebben – zoals ze het zelf noemen – een ongeschreven grondwet. Nou is er weinig ongeschreven aan die constitutie – bijna alle basisregels van hun staatsbestel zijn wel ergens op schrift gesteld in een wet, rechterlijke uitspraak, reglement of parlementair precedent – maar die regels zijn niet, zoals bij ons, vervat in één overzichtelijk document dat ook door één (grondwetgevende) instantie is vastgesteld. Die Britse constitutie is een allegaartje van regels, snippers, plukjes tradities, wetten en oude gebruiken. Een Harry Potter-kasteel met krochten, nissen en krakende deuren – een eeuwenoud toverpaleis. Mooi natuurlijk, maar ook heel onhandig – iedereen raakt in zo’n gebouw snel de weg kwijt.

Zo was het niet makkelijk uit het staatsrechtelijke spelregelboek te halen of premier Johnson bevoegd was de zitting van het Lagerhuis te schorsen (prorogration), om zo even af te zijn van die luizen in de pels die de Brexit frustreren. Ook was onduidelijk of hij dat op deze manier mocht doen. Om te beginnen: eigenlijk is de schorsing van de zitting van het Lagerhuis een doodnormale zaak. Ook wij kennen in Nederland recesperioden net als in het Engeland. Het grote verschil is dat bijeenroeping en schorsing van het parlement nog – een beetje Middeleeuws – in het Veneigd Koninkrijk een zaak voor de Koning is: die roept de Commons bij elkaar en doet ze uiteengaan alsof het een of ander adviesraadje is. Het schorsingsrecht is een ‘Royal Prerogative’ waarover de Koning(in) wel kan overleggen met de Privy Council (een soort hoge koninklijke raad van advies – een curia regis – met ministers van staat, wat hoge adel en adviseurs uit landen van het Gemenebest die hoogstzelden bijeenkomt) maar eigenlijk volgt ze toch altijd gewoon zonder nader overleg de voordracht van de premier. Er zijn een paar wetten waaraan de premier en het staatshoofd zich moeten houden (Prorogation Act 1867, – indirect Meeting of Parliament Act 1797, Fixed Term Parliaments Act 2011 e.a.) en een aantal precedenten beginnend met de gaffe van Karel I die in 1628 net als Boris Johnson probeerde een aangenomen wet (the Petition of Right Act) probeerde te omzeilen door de zitting van het parlement te schorsen. Dat liep niet goed af: het leidde uiteindelijk tot de eerste en enige burgeroorlog die de Britten ooit kenden en kostte Karel II – die in 1679 het parlement te schorste om te voorkomen dat de Exclusion Bill werd aangenomen – zelfs zijn troon. Van de 6 keer dat de schorsingsbevoegdheid tot nu toe werd gebruikt om een crisissituatie op te lossen liep er eigenlijk maar een enkele goed af. Er rust weinig zegen op de strijdbijl van parlementaire schorsing. Het is ook een hele botte bijl en de regels over gebruik zijn onduidelijk. Mocht Johnson het nu doen? Zette hij de Koningin: a. voor schut, b. voor het blok, c. voor zijn karretje, d. in een hoekje, e. in de kou, f. voor een voldongen feit? (omcirkel het juist antwoord – oplossing: alle antwoorden zijn goed).

De zaak over die schorsing is nu al voorgelegd aan drie rechters. Was die opschorting van de parlementaire sessie tot 14 oktober rechtmatig – mag je het Lagerhuis zo proberen te muilkorven? Op 5 september sprak het High Court in Londen uit[1] dat zo’n schorsingsbeslissing een politieke beslissing is, eentje waarover een rechter zich eigenlijk niet uit kan spreken: er zijn geen juridische standaarden om de rechtmatigheid ervan te toetsen – volgens het High Court.[2] Op 11 september dacht het Schotse Court of Sessions daar anders over.[3] Al achtte dat hof het schorsingsbesluit zelf niet onrechtmatig, het advies van Johnson aan de majesteit is dat wel omdat hij de bevoegdheid kennelijk misbruikt om het Lagerhuis te belemmeren zijn werk te doen. En in zulke gevallen mag volgens het Schotse Hof – dat vrijdag de 13de (goed gekozen datum) zijn volledige uitspraak doet – zo’n beslissing wel degelijk juridisch toetsen. Ook aan wezenlijke democratische en rechtsstatelijke beginselen. Onduidelijkheid troef dus. Niet onrechtmatig volgens de Londense rechter, wel volgens het hof in Schotland. Dat kon er nog wel bij na drie jaar gezwalk en onduidelijkheid over de Brexit. Deze week zal het Supreme Court (de Britse Hoge Raad) proberen een finaal oordeel te geven over de rechtmatigheid van die schorsing van het Lagerhuis (https://nos.nl/artikel/2302150-hooggerechtshof-in-londen-buigt-zich-over-schorsing-parlement.html) – een beslissing die er al gedeeltelijk niet meer toe doet trouwens, want het Lagerhuis slaagde er al voor het reces in een wet met een verbod op een No-deal-brexit-zonder-meer aan te nemen. De uitspraak van dinsdag kan wel de chaos nog vergroten..

Kijk, dat komt er nou van, zei Lagerhuislid Caroline Lucas afgelopen week (dinsdag 3 september 2019), als je geen geschreven grondwet hebt.

(…) The reason that we are in this crisis (…) it’s because we don’t have a written constitution. It is only the unwritten uncodified  understandings that protect the body politic from regressing to government with only minimal checks, balances and minimal accountability. Up until now we have had to depend on people playing by the rules. Well, now we have a government that is not playing by the rules, so we need more than ever a written constitution drawn up by a democratic citizen’s convention, that will put the people at the heart of our politics for the first time in UK history (…)’

Het VK zou er volgens haar ook een moeten krijgen. Ze kreeg betrekkelijk veel bijval, voor Britse begrippen dan. Eerder initiatieven om de Britse constitutionele regels te codificeren in één grondwettelijk document, zoals dat van Minister van Binnenlandse Zaken Jack Straw in 2008, werden weggehoond. ‘Een geschreven grondwet in het VK? Barbaars, primitief, meer iets voor onbeschaafde wiebelstaatjes, naties in hun puberteit of bananenrepublieken.’ Zo denken toch nog heel veel Britten erover.

Nee, ik denk niet dat dat er van gaat komen – de Britten doen het al 800 jaar zonder, en het is ook een beetje naïef om te denken dat je de politieke patstelling die de Britten de afgelopen drie jaar in de greep houdt, op zou kunnen lossen door een nette verzamelband om de snippers en flarden van de Britse constitutie te slaan. En wat denk je: zullen die zo verdeelde Britten het wel snel eens worden over nieuwe spelregels als ze elkaar al de kop inslaan over wel of niet een paar weken parlementair reces. Grondwetten – de hele wereld heeft ze zowat tegenwoordig – gaan altijd over het zoeken naar een ‘wij’, een huis met regels voor politiek en samenleving, een verbeelde wereld waarin je je thuis kunt voelen – zoals ik in mijn net uitgekomen boek ‘Het verhaal van de grondwet; zoeken naar wij. Amsterdam: Prometheus 2019’ laat zien. En die Britten, die zijn op het ogenblik nog lang niet thuis: die zitten op het ogenblik midden in een zware storm op volle zee.

 

[1] R (Miller) and others v The Prime Minister [2019] EWHC 2381 (QB).

[2] Uit die Miller-uitspraak: ‘While recognising that actions of the Executive carried by out by way of the exercise of the prerogative are not inherently non-justiciable, the judgment also recalls the courts’ well-established refusal to review political decisions [§§43-50]. (…) The decision to prorogue Parliament and the advice accordingly given were inherently political in nature and there are no legal standards against which to judge their legitimacy [§51].’

[3] The Inner House of the Court of Session (Scotland), C-Joanna Cherry QC MP and others for Judicial Review

About wimvoermans

Meer nog te vinden op http://www.wimvoermans.nl/ en op facebook http://www.facebook.com/wim.voermans.58
This entry was posted in Algemeen, Boeken, Politiek and tagged , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.