Bang voor de burger?

De tragiek van een liberale democratie is dat het veelal zittende, gevestigde partijen zijn die over de toekomst van het bestel beslissen. En dat kunnen ze natuurlijk niet doen in het voorbijgaan van hun eigen belangen. Denken over democratische vernieuwingen is daarbij altijd een rekensom: waar komen wij straks uit? Dat fenomeen is fraai terug te lezen in het recente kabinetsstandpunt over het advies van de Staatscommissie parlementair stelsel onder leiding van oud-minister Remkes, maar zelden gebeurde dat zo schaamteloos. De commissie-Remkes legde in december 2018 een kloek rapport (Lage drempels, hoge dijken) neer met een buitengewoon heldere analyse van de staat van de Nederlandse democratie: hoogwateralarm. In zijn algemeenheid staat het er goed bij met de democratie, maar alarmerend is wel dat een derde van het electoraat aan het afhaken is – velen voelen zich niet meer vertegenwoordigd, dat is een latente bedreiging voor onze democratie. Eentje die zich al doet gevoelen op allerlei fronten: traditionele partijen lopen leeg, het politieke landschap fragmenteert, de stabiliteit van het stelsel en de meerderheden die nodig zijn voor hervormingen, kalven af. Een signaal dat het SCP al u7NjtaijoMI3DAxxQ0Qb2OrG10sjaren afgeeft. De commissie-Remkes beveelt bij voorrang aan hier iets aan te doen, bijvoorbeeld door een correctief referendum in te voeren, iets te doen aan de verbestuurlijking (technocratisering van bestuur), de niet uit te leggen machtspositie van de Eerste Kamer wat terug te schroeven, dat soort dingen.

Maar dat is juist wat het kabinet niet doet. Alsof die analyse een soort nepnieuws is, winkelt het in de wat kleinere aanbevelingen en verzint er zelf nog wat nieuwe bij. Wie door het kabinetsstandpunt bladert, kan maar heel moeilijk gevoelens van verontwaardiging onderdrukken. Waar de commissie-Remkes de posities en vertegenwoordiging van (afgehaakte) kiezers wil versterken, wijst het kabinet die burger doodleuk aan als een soort gevaar zettende bedreiging die moet worden (her)opgevoed. Er moet vooral een wet op de politieke partijen komen met heel veel regels die de niet-middenpartijen (lees vooral: de PVV) gaan treffen. Kleingeestig, want het is heel aardig gelukt deze nieuwkomer, die al lang over zijn hoogtepunt heen is, binnen het stelsel te houden. Verder moeten al die onterecht ontevreden en ondankbare kiezers die wegliepen bij de grote middenpartijen, heropgevoed worden door burgerschapsonderwijs, en bijgepraat worden over de plannen van het bestuur in vormen van participatie zonder zeggenschap. Er komen burgerschapsfora, meer internetconsultatie en – ik vergeet het bijna – als klap op de vuurpijl: het aanscherpen van de Aanwijzingen inzake externe contacten van rijksambtenaren (‘Oekaze-Kok’). Die doorbraak die we indertijd voor elkaar hebben weten te krijgen door in een interne rijksmaatregel met elkaar af te spreken dat er af en toe, als we daar aan toekomen, het niet te veel is gevraagd, het geen weekend is, er geen Kamervragen hoeven te worden beantwoord en zolang het maar niet uitmondt in een Wob-verzoek, rijksambtenaren best wel een keer antwoord willen geven op vragen van burgers.

Je gelooft niet wat je leest als je het kabinetsstandpunt doorbladert. Oost-indisch doof voor de analyse van Remkes, onhandig winkelend door diens rapport en daarbij een cocktail kiezend van maatregelen die nu juist het probleem van onze democratie groter gaan maken. Die moet inclusiever en die wordt juist exclusiever met de preoccupaties van het kabinet voor de ondermijnende, ondankbare burger die zo nodig heropgevoed moet worden. Dat gaat niet goed komen zo, want, zoals de Amsterdamse hoogleraar politicologie een paar jaar geleden al zei: ‘Niet de kiezer is gek.’ Die gaat hier – cosmetische operaties aan het kiesstelsel of niet – waarschijnlijk mee afrekenen.

(9 juli 2019 in de SC – voorheen Staatscourant)

About wimvoermans

Meer nog te vinden op http://www.wimvoermans.nl/ en op facebook http://www.facebook.com/wim.voermans.58
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.